Blog

Replica's

In Elda, Zuid-Spanje, staat het Museo del Calzado.

Tine Sibbens met replica-a.
Tine Sibbens met replica,
maar welke is de echte?

Elda is, net als Waalwijk in vroeger tijden, een stad waar schoenen gemaakt worden. Veel schoenen. Het is dan ook logisch dat er op zo’n plaats een schoenenmuseum verrijst.
In 2005 was ik voor het eerst in het Museo del Calzado, een groot, modern gebouw in het midden van een drukke straat. Binnen een oase van rust en natuurlijk veel aandacht voor schoenen en het ambacht van het schoenmaken.

Origineel schoeisel te kostbaar

Het viel mij op dat veel van het historische schoeisel in het museum replica’s, dus kopieën, waren. Sommigen best goed, soms dramatisch broddelwerk. Eén ding hadden ze gemeen: de jaren ’60 en ’70 van de 20e eeuw straalden ervan af!

Door de verkeerde interpretatie krijg je als argeloze bezoeker een heel vertekend beeld

In het Schoenen Museum maken we ook gebruik van replica’s om bijzondere en zeldzame schoenen te kunnen laten zien. Het is vaak moeilijk (zo niet onmogelijk) of belachelijk kostbaar om origineel schoeisel uit lang vervlogen tijden aan te kopen. Replica’s kunnen een goed alternatief zijn.
Afhankelijk van het doel, is er een aantal voorwaarden waaraan een goede replica, volgens mij, moet voldoen. Voor het gebruik in een museum is het natuurlijk het allerbelangrijkst dat de replica zoveel mogelijk op het origineel lijkt. Dat betekent dat de replica maker zich goed moet verdiepen in model, materialen, kleuren én vervaardigingstechnieken.

Sommige replicamakers zijn heel zorgvuldig in hun werk. Voorbeelden daarvan zijn Marquita Volken, die ooit replica’s van twee Venetiaanse chopines voor ons museum maakte en Martin Moser, een Duitse replica maker die onder meer een schoen van Tutanchamon reconstrueerde.

Kast met replicas in het Spaanse schoenenmuseum
Kast met replica's in het Spaanse schoenenmuseum

Romeinse caliga

Deze Martin Moser maakte ook een replica van een Romeinse caliga. Wat een verschil met de replica die het Nederlands Leder en Schoenen Museum in bezit heeft! De laatste maakt meteen duidelijk hoe belangrijk het is dat een replica maker weet waar hij mee bezig is. De replica in onze verzameling is natuurlijk best aardig om te laten zien hoe zo’n caliga er ongeveer uit heeft moeten zien, maar is nauwelijks accuraat te noemen. Het leer is veel te grof en als gevolg daarvan zijn de riempjes ook veel groter uitgevallen dan in werkelijkheid het geval zou zijn geweest. De replica van Moser doet ten minste eer aan de verfijndheid waartoe de Romeinen in staat waren. Tot overmaat van ramp is de sandaal ook nog verkeerd ingeregen: de opstaande stukjes boven de rijgveter horen plat te liggen zodat de schoen glad rond het been sluit (zie foto Moser replica). Door de verkeerde interpretatie krijg je als argeloze bezoeker een heel vertekend beeld van de werkelijkheid.

Specialist Olaf Goubitz

Hoe weet je nu of een replica een goede weergave is van een originele schoen of niet? Helaas alleen maar als de originele schoen bekend is. Bijvoorbeeld de 16e eeuwse Deventer koemuil  die gereconstrueerd werd door Olaf Goubitz, de grootste specialist op het gebied van archeologisch leer die we in Nederland ooit gekend hebben. Het originele schoentje is bruin en ziet er wat verfomfaaid uit. De replica is ongedragen en dus onbeschadigd en daarmee is voor een kenner al meteen duidelijk dat dit een replica betreft. Over het gebruik van de twee kleuren leer valt te twisten maar verder geeft de de replica een goed beeld van hoe de originele schoen er rond 1510 uitgezien zou kúnnen hebben. Hier komt echter weer goede documentatie over de twee objecten om de hoek kijken, want hoe ziet de replica er over 200 jaar uit? Misschien wel net zo slecht als de originele schoen zelf. En zonder goede documentatie zou het dan wel eens kunnen zijn dat de replica voor een ‘echte’ koemuil aangezien wordt!

Geen middeleeuwse schoen

En dat is waar ik altijd een beetje bang voor ben met replica’s. De 20e eeuwse replica van een snavelschoen met trip uit onze verzameling is zo overduidelijk een hedendaagse interpretatie van dergelijk schoeisel, dat geen enkele kenner er een echte middeleeuwer in zou vermoeden. Maar zet hem in een vitrine met een bordje ernaast waarop staat dat hij gedragen is door Karel de Grote tijdens de Slag om Tjietjerksteradeel en menig bezoeker slikt het voor zoete koek.

Toch hebben replica’s overduidelijk een functie. Allereerst zijn ze minder zeldzaam dan de schoenen van Karel de Grote. Een replica is ook gemakkelijker te begrijpen in een historisch verhaal over schoenen dan helemaal geen schoen. En bovendien kunnen ze heel leerzaam zijn.

Verkeerd ingeregen Romeinse caliga
Verkeerd ingeregen Romeinse caliga
20Einterpretatie Snavelschoen replica met trip
20e eeuwse interpretatie van middeleeuwse
snavelschoen - replica © Schoenenmuseum.nl

Schoenontwerpopleiding van Sint-Niklaas

Door het maken van replica’s, en dan bedoel ik middels een gedegen studie van het object, kun je ontzettend veel leren over de maakwijze van zo’n object. En over eventuele latere aanpassingen, bijvoorbeeld reparaties, toegevoegde onderdelen enz. Op de schoenontwerpopleiding van Sint-Niklaas maken alle eerstejaars verplicht een replica van een bestaande schoen. Vorig jaar heeft een van de studenten, Tine Sibbens, een replica gemaakt van een herenschoen uit de collectie van het Schoenen Museum. Ze bekeek daarvoor de schoen minutieus, tekende het patroon na, zocht de juiste materialen en maakt een zeer goed gelijkende kopie.

Leerproces

Afgelopen zaterdag kwam ze met 23 studiegenoten voor een rondleiding naar het museum, waarbij ze vol trots haar replica showde. Het is een indrukwekkend staaltje werk geworden en we zijn er dan ook trots op dat we de originele schoen en de replica van Tine een tijdje samen mogen exposeren.
Dit jaar zijn er al minstens twee studenten die de moeite hebben genomen om een schoen uit onze historische verzameling als onderwerp voor hun replica opdracht te kiezen. Ik kijk er dan ook naar uit om die volgend jaar ook met de originele stukken tentoon te kunnen stellen en wie weet komt er wel een heel nieuw vast onderdeel van de LeerProces exposities uit voort!

Dit artikel verscheen al eerder als blog op Myfavouriteshoes.nl waar conservator Inge Specht wekelijks schrijft over bijzonder schoeisel uit de verzameling van het Nederlands Leder en Schoenen Museum in combinatie met opmerkelijk schoenen nieuws.