Spreekbeurt

05133toplessC 11429 Geox Empire StateC
11931tesoroC 11846GINLIENC

Schoenen

In dit spreekbeurt pakket vind je heel veel informatie over schoenen uit Nederland en de rest van de wereld.

Klik op de foto's voor vergrotingen die je kunt gebruiken voor je spreekbeurt. Tip: zoek op het internet ook eens naar plaatjes van de bijbehorende kleding of de volken die de schoenen van de plaatjes dragen

Heb je nog vragen of suggesties om deze spreekbeurt te verbeteren? Stuur dan een mailtje naar Karin Timmermans. Haar mag je natuurlijk ook laten weten welk cijfer je voor je spreekbeurt hebt gekregen. Veel succes én heel veel plezier!

Waarom dragen wij schoenen?

Al sinds de oertijd draagt de mens schoenen. Ze beschermen de voeten tegen scherpe voorwerpen op de grond (zoals steentjes en doorns) en tegen bijtende en stekende insecten en andere op de grond levende dieren. Maar schoenen beschermen de voeten ook tegen de kou en nattigheid van regen en sneeuw of juist tegen warmte van woestijnzand of heet gesteente. Tegenwoordig is het ook belangrijk dat schoenen mooi zijn en lekker zitten. Je kunt ermee laten zien wie je bent en van welke (kleding)stijl je houdt. Voor elke gelegenheid zijn er speciale schoenen te koop (werk, sport, uitgaan).

Er zijn 5 verschillende schoentypen te onderscheiden. Elke schoen is te herleiden tot één van deze 5 basistypen: sandalen, laarzen, klompen, mocassins en opanken (spreek uit als mokka-sens en o-pang-kun).

02256a replica Egyptische sandaal Nederlands Leder en Schoenen Museum 

Replica van een Egyptische papyrus sandaal ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.
Sandalen zijn lekker luchtig bij warm weer en worden daarom vooral in landen met een warm klimaat gedragen. In Nederland dragen we de sandaal meestal alleen in de zomer. 

00290SnowbootA

Snowboot voor een baby, 1986                          ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.
Laarzen houden de voeten en onderbenen lekker warm en droog, zeker als ze van bont (dierenhuid met haar) gemaakt zijn. In gebieden met een koud klimaat worden juist veel laarzen gedragen.

 08507klompA

Beschilderde Friese klompen, ca. 1960.      ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.
Klompen worden van hout gemaakt. Er zijn ook klompschoenen met een houten zool en een leren schacht (het deel dat over de bovenkant van de voet zit). Omdat klompen heel goedkoop waren én ze bovendien tegen een stootje kunnen, werden ze vroeger heel vaak gedragen door arme mensen en werklui.

02226A

Mocassin, Native American Indians 1880-1900.      ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.
De oudste schoensoort is de mocassin. Deze schoensoort was in de prehistorie niets anders dan een stuk dierenhuid die rond de voet gewikkeld werd en bovenop met leren bandjes vastgezet. Om de voet warm te houden werd er gras en haar ingestopt. De Native Americans, ook vaak Indianen genoemd, zijn de bekendste dragers van deze soepele schoensoort.

00324opankA

Opank, Servië, ca. 1900.                                   ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.
Opanken lijken heel veel op mocassins, maar worden gemaakt van nat leer, dat na het maken heel hard opdroogt. Vaak hebben opanken een gevlochten bovenkant en een soort tuitje boven de neus. In de Balkanlanden maken ze deel uit van het folklore kostuum.

Hakken

Na 1580 kwamen hakken in de mode. Ze waren afgekeken van ruiters uit het Midden-Oosten die een hak onder hun laarzen hadden om niet uit hun stijgbeugels te glijden. De eerste hakken in Europa werden dan ook niet gedragen door vrouwen maar door mannen! Aan het hof van Lodewijk XIV (de “Zonnekoning”) van Frankrijk werd de mode bepaald. De gespen, rozetten, strikken en juwelen waarmee de edelen hun schoenen versierden, werden in heel Europa nagemaakt. Er waren schoenen van zijde of satijn, vaak prachtig geborduurd of afgezet met kant. Sommige van die schoenen waren zo duur dat een gewone familie van dat bedrag een jaar had kunnen leven. Aan de hoogte van de hakken kon je zien of iemand van adel was. Die hakken waren dan, net als de zolen, roodgeverfd.

RP P OB 26AA

Ruiter te paard. 16de eeuwse prent. Coll. Rijksmuseum.

04459rodehakAA

Replica van een  schoen met rode hak. 17de eeuw. ©Schoenen Museum

BK NM 11228 AA Overschoen o

Overschoen op metalen ring voor een schoen met hoge hak. Coll. Rijksmuseum.

Ook in de Nederlanden, bijvoorbeeld aan het hof van prins Willem van Oranje waren deftige mensen zo gekleed. De hovelingen spraken Frans en ze droegen de Franse mode. Uiteindelijk zag je overal hoge hakken, de minder deftige mensen deden de hoogste kringen weer na. Hoe belangrijk die hoge hak was kun je zien aan de overschoenen die de mensen droegen. Zo’n overschoen had ook weer een hoge hak, dat betekent dus dat iemand met 2 hakken boven elkaar moest proberen te lopen!

De hakken van de damesschoenen werden in de achttiende eeuw hoger. Maar in het begin van de eeuw daarna waren platte schoenen zonder hakken, en even later lage hakken, juist weer in de mode.

We leven nu in de eenentwintigste eeuw waarin de mode minstens 2 keer per jaar wisselt en gelukkig is er veel variatie zodat ieder zijn of haar modestijl daaruit kan kiezen. Modestijlen uit vervlogen tijden keren regelmatig terug, hakken worden hoog, laag, breed, smal en weer hoog.

Tegenwoordig worden schoenen niet meer bedacht door de schoenmaker zelf maar door een schoenontwerper, iemand die mooie nieuwe schoenen bedenkt. De ontwerper leeft zich soms helemaal uit op de hak van een ontwerp! Kijk maar eens naar de schoenen hieronder.

 11429 Geox Empire StateA

Pump met Empire State Building hak, 2009. ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Deze pump heeft veel bling bling, maar ook een heel bijzondere hak. Als je goed kijkt zie je dat de hak lijkt op een flatgebouw, een wolkenkrabber uit New York

 11931tesoroA

Paardenhoefschoen, Kermit Tesoro, 2012.         ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.
Schoenontwerpers bedenken de gekste dingen zoals deze zweefhak.Zie jij een hak?

 05133toplessA

Topless Shoe, Beth Levine, 1955.                         ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.
Een bijzondere schoen van de Amerikaanse ontwerpster Beth Levine. Het is eigenlijk alleen een zool met hak. Bij de schoen werd een flesje speciale lijm geleverd waarmee je je voet eraan kon vastlijmen. Hoe zou je dat er weer afgekregen hebben?

 12005IljaA

Hyperborea, Ilja Visser, 2013.                                      ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.
Ook in Nederland hebben we heel goede schoenontwerpers. Dit bijzondere exemplaar werd gemaakt door René van den Berg voor een modeshow van modeontwerpster Ilja Visser. Zou jij er op kunnen lopen?

Hoogtepunten uit de Schoengeschiedenis

CarbatinaA

Een carbatina uit Schotland. 2de eeuw na Chr.                                                 Foto: Chi Ching Lam

Carbatina's

Rijke Romeinen konden kiezen uit drie verschillende schoenmodellen: sandalen, dichte schoenen en laarzen. Romeinen vonden schoenen zo belangrijk dat ze er vaak meer geld aan uitgaven dan aan hun kleding.Arme mensen en boeren droegen houten schoenen, een soort klompen, en er waren sandalen van ruwe huid of van gevlochten riet (zoals die in Egypte werden gedragen). Deze waren voor bijna iedereen te betalen.

 02224a Snavelschoen of poulaine Nederlands Leder en Schoenen Museum

15de eeuwse snavelschoen, ook wel poulaine of tootschoen genoemd. © Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Snavelschoenen

Na 1200 verschenen er schoenen met lange spitse neuzen, tootschoenen of snavelschoenen genaamd. De punt van de schoen was in sommige modellen overdreven lang geworden. Deze punt werd opgevuld zodat hij licht omhoog wees. Hoe belangrijker iemand was en hoe minder hij dus hoefde te werken, des te langer was de punt van zijn schoen. Het werd een statussymbool voor ridders en rijke burgers.

 02257A

Houttrip, ca 1300. ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Trippen

De Middeleeuwse schoenen waren kwetsbaar als je ermee over de ongeplaveide straten (in de modder en afval) moest lopen. Het materiaal (meestal zacht leer) was niet zo sterk. Buitenshuis droeg men dan ook overschoenen met een houten zool en een leren band over de voet. Deze overschoenen worden “trippen” genoemd.
 

 05604a Koemuil Nederlands Leder en Schoenen Museum

 05423a replica van een koemuil Nederlands Leder en Schoenen Museum

Koemuil (1510-155), gevonden in de grond bij Deventer en een replica van dezelfde koemuil zoals hij er waarschijnlijk uitzag voordat hij in de grond terecht kwam (onderste). ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Koemuilen

De onhandige snavelschoen verdween in de zestiende eeuw en er kwam een nieuw model voor in de plaats dat heel wat comfortabeler was. Het waren lage schoenen met brede neuzen. De naam klinkt niet erg elegant: koemuil.

De onderste koemuil is een replica, dat wil zeggen dat deze schoen, nog niet zo heel lang geleden, is nagemaakt zoals een koemuil er vroeger uitzag.

 02262postiljonA

18de eeuwse Postiljonlaars.                                                                                   ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Postiljonlaars

Deze overlaarzen waren bijzonder nuttig voor ruiters en koetsiers. In de 18de eeuw waren er nog niet zoveel verharde wegen en wanneer een koets vast liep in de modder en eruit geduwd moest worden, beschermden de zware laarzen de voeten van de koetsiers tegen paardenhoeven en zware wagenwielen.

 02521MachinA

Chique dameslaars, ca. 1908. ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Bottine

Na een tijdje te zijn weggeweest, keert na 1840 de hak onder de damesschoen terug. Zowel mannen als vrouwen dragen enkellaarzen, bottines genaamd. Deze sluiten met knoopjes of veters.

 08643jaren 20A

 Avondschoen met strass hak. Van Riel & Co., 1925.                        ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Damesschoen 1920

Voor het eerst in de geschiedenis werden de rokken zo kort dat je de benen van de vrouwen kon zien. Schoenen werden in de jaren 1920-1930 echte blikvangers.

 00528oorlogsschoenA

Oorlogssandaal met houten zool in de kleuren van de Nederlandse vlag als vorm van 'stil verzet'. ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Oorlogsschoen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) was er gebrek aan leer en andere materialen en stond de mode op een laag pitje. Schoenen werden van hout, touw, riet, kurk of zelfs papier gemaakt. Deze schoen is gemaakt van geweven (gordijn/meubel?) stof met houten zool en hak. Is de oranje bies een steunbetuiging aan het vorstenhuis in ballingschap?

 00966discoschoenA

Discoschoen: Een avondschoen met een lampje in de hak en de teen, die bij het bewegen van de voet aan en uit gaan. In de zool zit een batterijtje! ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Discoschoen

In de jaren 1970-1975 kwamen schoenen met enorm hoge plateauzolen en uitbundige kleuren in de mode. Vanaf de jaren 1970 veranderde de mode ieder jaar en nu maken fabrikanten ieder seizoen duizenden nieuwe schoenen om aan de vraag van de klanten te voldoen.

 10818 Viktor Rolf delftsA

Klomp 'Maryna' 2007. ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Klomppump

De ontwerpers van deze pump (Viktor & Rolf) lieten zich inspireren door oer-Hollandse dingen zoals klompen en Delfts blauw aardewerk.

 11846GINLIENA

Piepklein schoentje van maar 7 cm lang voor een volwassen vrouw met ingebonden voeten. ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Gin lien

In China werden gedurende 1000 jaar miljoenen meisjesvoeten misvormd. Grootmoeders en moeders begonnen met het inbinden van de voeten als de meisjes rond de vijf jaar oud waren. De voetjes groeiden niet meer op normale wijze en pasten later nog steeds in deze kleine gin lien (spreek uit als kin- lie- en) schoentjes (12 cm). Meisjes met deze ‘lotusvoetjes’ waren gewilde bruidjes, vooral voor rijke mannen, ze konden echter niet werken.In 1911 werd het inbinden van voeten in China verboden.

 02212inuitA

Zomerlaars. Bij winterlaarzen zit het bont aan de buitenkant zodat de drager niet wegglijdt op het ijs. Bovendien houden de haren de kou tegen (een beer draagt perslot van rekening ook zijn haren aan de buitenkant).©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Inuitlaars

De Inuït (zeg: ie-noe-wiet) zijn bij ons beter bekend onder de naam ‘Eskimo’s’. Dat is echter een scheldwoord dat ‘rauw vleeseter’ betekent. Deze Inuïtlaars is van zeehondenbont en –leer gemaakt. Voor zomerlaarzen wordt uitsluitend leer gebruikt. Een gedroogde zeehondenhuid is erg stug. Na het uitsnijden van de patroondelen worden deze gekauwd om ze soepel te maken.

 02229NativeAmericanA

De rode streepjes boven de rij blauwe kralen zijn gemaakt van geverfde stekelvarkenstekels. De kraaltjes zijn van glas. ca 1900.        ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Native American mocassin

Indianen waren de oorspronkelijke bewoners van Noord-Amerika. Voor de komst van de Europeanen werden de mocassins ‘geborduurd’ met geverfde stekels van stekelvarkens. Door ruilhandel met Europeanen kwamen de oorspronkelijke Amerikanen aan glazen kraaltjes die toen ook als versiering werden gebruikt. De patronen van versiering gaven aan tot welke stam men behoorde.

 03346TibetA

Vilt is gemaakt van wol en is daarom lekker warm. Tibet, ca. 1970. ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Laars uit Tibet

Het Tibetaanse volk bestond vroeger voornamelijk uit veehouders die rondtrokken in de zeer hoge bergen op zoek naar sappige weides voor hun kuddes. De vilten laars bood daarbij goede bescherming tegen de vaak barre kou en tegen schaafwonden aan de benen veroorzaakt door het berijden van een dier.

 08799 kapkapA

Syrië, ca 1890. ©Nederlands Leder en Schoenen Museum.

Steltsandaal uit Syrië

Deze sandaal is gemaakt van hout en parelmoer. Met deze schoenen aan lijkt een jonge bruid groter en dus ouder, of verbrand je je voetzolen niet op de hete vloer van het badhuis.