Spreekbeurt

99172tasLeer

In dit spreekbeurt pakket vind je heel veel informatie over hoe leer gemaakt wordt en waar leer voor gebruikt kan worden.

Klik op de foto's voor vergrotingen die je kunt gebruiken voor je spreekbeurt. Tip: zoek op het internet ook eens naar hoe leer in andere landen gemaakt wordt, bijvoorbeeld in Bangladesh of China!

Heb je nog vragen of suggesties om deze spreekbeurt te verbeteren? Stuur dan een mailtje naar Karin Timmermans. Haar mag je natuurlijk ook laten weten welk cijfer je voor je spreekbeurt hebt gekregen. Veel succes én heel veel plezier!

Hoe wordt leer gemaakt?

Leer wordt gemaakt van dierenhuiden,vaak van koeienhuid. Maar eigenlijk kan je de huid van ieder dier gebruiken om leer van te maken. Zo is er leer van varkens, schapen, krokodillen, slangen, struisvogels en zelfs van vissen!

Dat bewerken van de huiden noem je looien. Leerlooien kost veel tijd en is een nogal vies en ingewikkeld werk. Eerst moeten de haren en vleesresten van de huid afgehaald worden. Vervolgens, na verdere voorbereiding met allerlei chemische middeltjes, wordt de huid echt gelooid. Vroeger ging de huid maandenlang in een bad (looiput of looikuip) met een looistof die helemaal in moest trekken.

88882 Walkvat c Nederland

Klik op de foto voor een filmpje over het walkvat.

Tot ver in de 19de eeuw gebruikte men alleen plantaardige looistoffen, bijvoorbeeld eikenboomschors. Soms duurde het wel anderhalf tot twee jaar voordat het leer klaar was. Tegenwoordig gaat het allemaal veel sneller dankzij ronddraaiende walkvaten en moderne looimiddelen(mineralen, stoffen uit de bodem of chemische stoffen). In moderne looierijen duurt het leerlooien nu nog maximaal 2 dagen.

Soorten leer

Leer wordt dus gemaakt van dierenhuiden. Zo is er naast rundleer ook krokodillenleer, hagedissenleer, struisvogelleer, slangenleer, zalmleer, kikkerleer, roggenleer en ga zo maar door.

PadB

Een pad

97185A Paddevel

Een gelooid paddenvelletje

09215.A haaienleer

Deze schoen is gemaakt van haaienleer!

Maar niet alles is wat het lijkt! Denk je een stuk krokodillenleer vast te hebben, blijkt het een koeienhuid te zijn. Hoe kan dat nu? Tegenwoordig kunnen alle leersoorten gemakkelijk worden nagemaakt. Op koeienleer kan een print gemaakt worden waarmee het precies krokodillenleer lijkt. Leer kan in elke gewenste kleur worden geverfd, ook kleuren die in het echt helemaal niet op een dier voorkomen. Heb jij weleens een echte gouden koe gezien?

Verder bestaat er ook lakleer. Dat is leer dat een mooi glimmend laklaagje heeft gekregen.

Andere materialen

Schoenen kunnen ook van andere materialen dan leer gemaakt worden. Denk maar aan textiel, plastic of rubber, hout, kurk en riet. In het Nederlands Leder en Schoenen Museum zijn zelfs schoenen van kippengaas en ecologische schoenen van biologisch afbreekbare materialen te zien.

05326A Beth Levine paper Tw

Een schoen van papieren stroken.

08954 draadschoenA

Een schoen van kippengaas.

11309A OAT

Als je deze schoen niet meer mooi vindt, stop je hem in de grond en dan dient hij als kunstmest!

Mensen zijn vooral in tijden van armoede of oorlog vindingrijk wat betreft het maken van kleding en schoenen. In Afrika worden bijvoorbeeld schoenen gemaakt van oude autobanden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog droegen mensen in Nederland schoenen van biezen of van leerrestjes met houten zolen eronder.

11602A autoband

Sandaal van autoband.

04991.1A

Schoen van stoffen bandjes waarop stukjes leerafval genaaid zijn. De zool en hak zijn van hout.

07954biezenschoenA

Sandaal van gevlochten biezen.

Aparte toepassingen

Van leer worden niet alleen schoenen gemaakt. Leer kent vele toepassingen. Denk maar eens aan: jassen, tassen, riemen, horlogebandjes, koffers, portemonnees, voetballen, bokshandschoenen, bankstellen, paardenzadels en ander paardentuig.

98122.2siouxhandschoenenA

Handschoen van een Lakota (Native American). 

98370BrandweerhelmA

Duitse brandweerhelm, ca 1900.

 98144dolkschedeA

Dolkschede uit Somalië (Afrika).

En wat dacht je van waterzakken, bekleding voor autostoelen, muziekinstrumenten (trommels), schilden en scheden voor zwaarden en messen, indianententen. En zo kunnen we nog wel even doorgaan. Een heel bijzondere toepassing van leer is het goudleer. Deze voorloper van het papieren behang was in de 17de eeuw enorm populair en daarmee een winstgevend exportproduct voor ons land.

goudleerexpoA

Diverse fragmenten goudleer.

goudleerA

Detail van een goudleervel.