Topstukken

Het mysterie van de Picasso Zebra print schoenen

Een aantal weken geleden kwam ik op het weblog van het het Bata Schoen Museum een afbeelding tegen van een opvallende heren enkellaars. Naast deze zebra print enkellaars staat een ingelijste foto waarop Pablo Picasso een soortgelijk paar van deze behoorlijk aparte schoenen draagt. Volgens het blog is de afgebeelde enkellaars één van het paar dat Picasso draagt op de foto.

Foto_Bata_Museum_met_rechter_schoen
© Bata Shoe Museum, Toronto

Het grappige is dat het Nederlands Leder en Schoenen Museum toevallig  de andere (linker) laars van dit paar bezit. En het wordt nog leuker. We hebben ook nog een compleet paar van deze zelfde schoenen! Nieuwsgierig hoe dit verhaal in elkaar steekt? Ga er maar eens rustig voor zitten.

Bergmans was een bewonderaar van Picasso

In 1965 besloot de Waalwijkse schoenfabrikant Koos Bergmans, beter bekend als  Jac Bergmans, om in een kleine oplage heren enkellaarzen met een zebra print te gaan produceren. Bergmans was een groot bewonderaar van Pablo Picasso en stuurde daarom een paar zebra laarsjes naar Picasso´s kasteel in Frankrijk in de hoop dat de kunstenaar contact met hem zou opnemen. Jammer genoeg kreeg hij zelfs geen bevestiging dat Picasso de laarzen daadwerkelijk had ontvangen. Sterker nog, Bergmans wist niet eens zeker of de laarzen wel ooit in Zuid/Frankrijk waren aangekomen. Dat wil zeggen; niet tot zijn oog toevallig op een krantenfoto viel waarop de kunstenaar duidelijk zijn laarzen droeg.

 

PicassometBerganszebraschoenen1965small
Picasso met Bergmans zebra schoenen, 1965

In dat zelfde jaar werd Koos Bergmans benoemd tot voorzitter van het bestuur van het Nederlands Leder en Schoenen Museum. Hij was, samen met zijn broers Jan en Harry,  al sinds de late jaren ´50 bij het bestuur betrokken. Veel door hem ontworpen monsterexemplaren kwamen in de museum collectie terecht en natuurlijk mochten de zebra enkellaarsjes, van het zelfde soort als Picasso had gedragen, niet ontbreken. Hij schonk twee identieke paren aan het Schoenen Museum. Waarom juist twee paar is nog steeds een raadsel, maar uit de collectie registratie blijkt overduidelijk dat de twee paren tegelijkertijd aan de collectie zijn toegevoegd.

Schoenenruil met Bata Shoe Museum

In 1981 werd Koos Bergmans als voorzitter opgevolgd door zijn broer Harry. In 1983 ontving Harry een voorstel van het Bata Shoe Museum in Toronto, Canada om mee te werken aan een schoenen ruil tussen de twee musea.Het Bata Shoe Museum wilde graag zijn dubbele paren ruilen voor dubbele paren of zelfs halve paren schoenen uit onze collectie. Harry was zeer opgetogen over dit idee omdat het de mogelijkheid bood diverse mooie schoenen, die anders veel te kostbaar zouden zijn,binnen te halen.

De conservator van Bata, Alika Webber, reisde af naar Waalwijk om ons museum depot door te spitten en uit te zoeken welke paren ze eventueel op wilde nemen in de Bata collectie.

Uit een brief die ze op 18 oktober 1983 aan Harry Bergmans schreef, blijkt dat ze uiteindelijk 23 halve paren, waaronder een rechter Zebra Picasso enkellaars, selecteerde. Voor zover op te maken valt uit de brief, nam ze de geselecteerde schoenen direct mee naar Toronto. In de brief schrijft ze ook dat ze, meteen na haar terugkeer in Toronto, 18 items  uit de Bata collectie zocht om naar Nederland te sturen. Volgens mevrouw Webber waren deze 18 items (15 paar schoenen, één enkele fluwelen schoen, een schoenspanner en een krom mes) $45,- méér waard dan de 23 halve paren die ze had ontvangen van het Schoenen Museum. Bata nam bovendien de verzekerings-, verpakkings- en transportkosten voor zijn rekening, die ‘een aanzienlijk bedrag vertegenwoordigden’! Ze eindigt haar brief met een waarschuwing: “Wees voorzichtig bij het openen van de verpakking want het kromme mes kan scherp zijn”.

Zo, dat beantwoordt de vraag hoe één van Picasso’s schoenen in de Bata collectie terecht kwam. Hiermee is echter nog niet opgehelderd hoe het Bata Museum tot de veronderstelling kwam dat dit paar enkellaarzen gedragen zou zijn door Picasso zelf.

Linker-picassoschoen-NLSM-a

Linker Picasso schoen © Schoenenmuseum.nl
Niet alle zebra schoenen zijn gedragen door Picasso

Het meest waarschijnlijke scenario is dat Harry Bergman’s toelichting verkeerd is begrepen.

Mogelijk heeft mevrouw Webber door de foto aangenomen dat de Zebra schoenen afkomstig waren van de kunstenaar zelf. Ik ben ervan overtuigd dat ze het tweede paar nooit gezien heeft, want dan zou ze nooit als vanzelfsprekend hebben aangenomen dat het paar dat zij zag rechtstreeks van Picasso afkomstig was. Ik ben er zelfs nog zekerder van dat ze nooit $500,- over gehad zo hebben voor deze schoen als ze er niet van overtuigd was geweest dat hij aan Picasso had toebehoord. Ik denk dat het de duurste schoen is die Jac bergmans in zijn hele carrière heeft verkocht!

Welke lering kunnen we uit dit verhaal trekken? Een museum heeft de plicht om alle objecten in zijn collectie zo grondig mogelijk te documenteren. Bij het registreren van nieuwe objecten zou men exact moeten weten waar , wanneer en door wie het object is vervaardigd, door wie het is gebruikt of gedragen en van welke materiaal het is vervaardigd. En ten slotte: wanneer en hoe het in de collectie terecht is gekomen.

Helaas is voornoemde informatie, in het geval van schoenen, zelden beschikbaar. In het geval van de ‘Picasso schoen’ is de juiste achtergrond informatie waarschijnlijk verkeerd vertaald. Feit is dat veel mensen die zich vóór de jaren ’80 van de twintigste eeuw met verzamelen bezig hielden de objectregistratie bijhielden op hun persoonlijke interne hard disk, oftewel hun brein. Men schreef nauwelijks iets op, ten minste, zo ging dat in ons museum.

En als er dan al iets werd opgeschreven, werd er niet aan gedacht de bron van de informatie te vermelden zodat het moeilijk, al dan niet onmogelijk, werd om de informatie te verifiëren. In het geval van de Picasso schoenen, werd het nut van ons archief wel bewezen. Zonder mevrouw Webbers brief zouden we nooit voldoende bewijs gehad hebben om de herkomst van de Picasso Schoen in het Bata Shoe Museum aan te tonen!

Met dank aan Marja van der Ven en Mark Neurdenburg, die er altijd zijn als ik ze nodig heb!

Een engelstalige versie van dit artikel verscheen al eerder als blog op Myfavouriteshoes.nl. waar conservator Inge Specht wekelijks schrijft over bijzonder schoeisel uit de verzameling van het Nederlands Leder en Schoenen Museum in combinatie met opmerkelijk schoenen nieuws.